Ποιο είναι το νέο σχέδιο δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία;

Το νέο Σχέδιο Δράσης, με στόχο την μείωση του αποτυπώματος κατανάλωσης της ΕΕ και τον διπλασιασμό του κυκλικού ποσοστού χρήσης υλικών για την επόμενη δεκαετία, βρίσκεται στον πυρήνα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και εισάγει νομοθετικά και μη νομοθετικά μέτρα που αφορούν ολόκληρο τον κύκλο ζωής των προϊόντων, από το σχεδιασμό και την κατασκευή έως την κατανάλωση, την επισκευή, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την επαναφορά των πόρων στην οικονομία.

Παράλληλα, η εφαρμογή των μέτρων κυκλικής οικονομίας στην Ευρώπη δύναται να αυξήσει το ΑΕΠ της ΕΕ κατά 0,5% έως το 2030 και να δημιουργήσει περίπου 700.000 νέες θέσεις εργασίας.

Ποια μέτρα προβλέπονται για τα προϊόντα;

Το Πλαίσιο Πολιτικής Βιώσιμων Προϊόντων στοχεύει σε ενέργειες που θα κάνουν τα πράσινα προϊόντα να γίνουν ο κανόνας. Προβλέπει επίσης την επιβράβευση των κατασκευαστών προϊόντων με βάση την απόδοση βιωσιμότητάς τους και τη σύνδεση υψηλών επιδόσεων με κίνητρα, ώστε σταδιακά να εγκαταλειφθεί το γραμμικό σχέδιο παραγωγής και κατανάλωσης προϊόντων («take-make-use-dispose») , τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο μία φορά.

Θα επηρεαστούν οι δημόσιοι διαγωνισμοί και με ποιόν τρόπο;

Οι ευρωπαίοι προμηθευτές θα πρέπει σύντομα να υποχρεωθούν από τον νόμο να συμπεριλάβουν πράσινα κριτήρια στις αιτήσεις τους. Σίγουρα θα απαιτηθεί αρκετός χρόνος έως ότου οι παραγωγοί αποκτήσουν την κατάλληλη εμπειρογνωμοσύνη που απαιτούν τα νέα κριτήρια υποβολής προτάσεων, ειδικά αν λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι το 60% των δημόσιων συμβάσεων του 2018 ανατέθηκαν μόνο με βάση τη χαμηλότερη τιμή.

Το νέο νομικό πλαίσιο θα εισάγει και έναν αυξημένο παράγοντα ευθύνης για τους παραγωγούς καθώς οι μη καθορισμένοι στόχοι περιβαλλοντικής πολιτικής θα αντικατασταθούν από πραγματικούς, ποσοτικούς στόχους που θα δεσμεύουν αριθμητικά τον υποψήφιο για ανάληψη δημοσίου έργου, ώστε να υπολογίζεται με ακρίβεια η συμβολή των προμηθευτών στους στόχους της Ε.Ε για το κλίμα.

Ποιες οι νέες απαιτήσεις ανά κατηγορία προϊόντων;

  • Ηλεκτρονικές Συσκευές: Η Επιτροπή σκοπεύει να εγκρίνει νέα ρυθμιστικά μέτρα για κινητά τηλέφωνα, tablet και φορητούς υπολογιστές βάσει της οδηγίας για τον οικολογικό σχεδιασμό, καθώς και νέα κανονιστικά μέτρα για φορτιστές κινητών τηλεφώνων και παρόμοιων συσκευών. Βασικός στόχος είναι η προώθηση μεγαλύτερης διάρκειας ζωής προϊόντων μέσω επαναχρησιμοποίησης και επισκευής, καθώς και η δυνατότητα αναβάθμισης στοιχείων και λογισμικού για να αποφευχθεί η πρόωρη απαξίωση.
  • Υφάσματα: Οι νέες δράσεις θα ενισχύσουν την αγορά βιώσιμων και κυκλικών κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων ενώ παράλληλα θα παρέχονται οδηγίες για τη χωριστή συλλογή απορριμμάτων κλωστοϋφαντουργίας, τις οποίες τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν έως το 2025.
  • Πλαστικά: Όσοι ενδιαφέρονται να συμμετέχουν σε δημόσιους διαγωνισμούς θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη σημασία στις υποχρεωτικές απαιτήσεις για ανακυκλωμένο περιεχόμενο που θα προτείνονται σε τομείς όπως συσκευασίες, δομικά υλικά και οχήματα. Όσον αφορά τα μικρο-πλαστικά, η Επιτροπή θα περιορίσει την σκόπιμη προσθήκη τους και θα επιβραβεύσει την ακούσια απελευθέρωσή τους.
  • Δημόσια Έργα και Κτήρια: Ο κατασκευαστικός τομέας είναι υπεύθυνος για περισσότερο από το 35% της συνολικής παραγωγής αποβλήτων της Ένωσης. Η Επιτροπή θα εγκρίνει μια νέα ολοκληρωμένη στρατηγική για ένα αειφόρο οικοδομικό περιβάλλον σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής των κτιρίων και θα προτείνει την αναθεώρηση του κανονισμού για τα δομικά προϊόντα, ο οποίος μπορεί να περιλαμβάνει απαιτήσεις ανακυκλωμένου περιεχομένου.

Αναμφίβολα τα μέτρα αυτά θα προωθήσουν τις απαραίτητες αλλαγές για να κάνουν τις πράσινες δημόσιες συμβάσεις πραγματικότητα, ωστόσο ένας προβληματισμός σχετικά με το σχέδιο της Επιτροπής, αφορά το πώς θα διασφαλιστεί η συμμόρφωση στις καθορισμένες απαιτήσεις, καθώς η συνεχής παρακολούθηση τήρησης των νέων κριτηρίων είναι πράγματι ζωτική για να υιοθετήσει το πεδίο των Δημόσιων Συμβάσεων ένα πιο οικολογικό πρότυπο.

Μια ενδιαφέρουσα πρόταση για το μέλλον θα ήταν και το να συμπεριληφθούν κοινωνικές εκτιμήσεις στο πλαίσιο αυτών των προσπαθειών.

Μένει να δούμε αν οι νομοθετικές μεταρρυθμίσεις  που προωθεί η Ε.Ε είναι πράγματι σε θέση να «αναγκάσουν» τη βιομηχανία των Δημοσίων Συμβάσεων να γίνει πιο φιλική στο περιβάλλον.

Συγγραφέας: Παναγιώτα Βουτσινά